Malformacje tętniczo-żylne

AVM

Malformacje tętniczo-żylne

WAŻNE INFORMACJE

  • Większość osób z malformacjami tętniczo-żylnymi (AVM) rodzi się z tą wadą.
  • AVM najczęściej ujawnia się w postaci krwotoku (udaru) lub napadu padaczkowego.
  • Możliwe metody leczenia obejmują chirurgię, radiochirurgię oraz embolizację.
  • Wybór sposobu leczenia powinien być dokonany po konsultacji z doświadczonym neurochirurgiem naczyniowym.
Planowanie leczenia AVM
Planowanie leczenia AVMObrazowanie 3D

Co to jest AVM?

Malformacja tętniczo-żylna (Arteriovenous Malformation - AVM) to nieprawidłowy splot naczyń krwionośnych o bardzo wysokim przepływie krwi. W AVM krew płynie bezpośrednio z tętnic wysokociśnieniowych do żył niskociśnieniowych, z pominięciem drobnych naczyń włosowatych.

AVM może wystąpić w niemal każdym narządzie ciała, jednak najczęściej powoduje problemy w obrębie mózgu. Niniejszy opis dotyczy wyłącznie mózgowych malformacji tętniczo-żylnych.

Pacjenci zwykle rodzą się z AVM, choć zmiana ta często nie powoduje żadnych objawów przez wiele lat.

Objawy AVM

AVM diagnozuje się zazwyczaj dopiero wtedy, gdy prowadzi do jednego lub więcej z trzech głównych problemów:

  • Krwawienie: najpoważniejsze powikłanie.
  • Napady padaczkowe: częstsze u młodszych pacjentów:
  • nastolatek z AVM ma ok. 44% ryzyka rozwoju padaczki w ciągu 20 lat,
  • osoba w wieku 30–60 lat z AVM, która nigdy nie miała napadu, ma ok. 6% ryzyka w ciągu 20 lat,
  • pacjent z AVM, które już krwawiło, ma ok. 22% ryzyka wystąpienia padaczki w ciągu 20 lat.
  • Ubytki neurologiczne: AVM rzadko może powodować powoli narastające deficyty neurologiczne, takie jak osłabienie kończyn, zaburzenia czucia czy problemy z widzeniem (w zależności od umiejscowienia zmiany w mózgu).

Przyczyną tych objawów jest fakt, że krew przepływająca przez AVM omija otaczający mózg, co określa się jako „kradzież” przepływu krwi (steal phenomenon).

Krwawienie z AVM

Naczynia w obrębie malformacji tętniczo-żylnej (Arteriovenous Malformation - AVM) mogą pęknąć i spowodować krwawienie w dowolnym momencie życia: od okresu niemowlęcego po późną starość.

Statystycznie ryzyko krwawienia z AVM, niezależnie od jej wielkości czy położenia, wynosi około 3% rocznie. Oznacza to, że w danym roku istnieje ok. 97% szans, że do krwawienia nie dojdzie.

Ponieważ ryzyko to utrzymuje się z roku na rok:

  • w ciągu 2 lat wynosi ono ok. 5,9%,
  • w ciągu 5 lat: ok. 14,1%.

U pacjentów, u których AVM już krwawiło, ryzyko kolejnego krwotoku jest około dwukrotnie większe w pierwszym roku po tym zdarzeniu: czyli wynosi ok. 6–10%. Jeśli w tym czasie nie dojdzie do nawrotu, ryzyko powraca do typowego poziomu ok. 3% rocznie.

Niektóre badania sugerują, że mniejsze AVM mogą mieć nieco wyższe ryzyko krwawienia niż większe, choć temat ten nadal budzi dyskusje.

Ponieważ AVM znajduje się mózgu, krwawienie zwykle prowadzi do uszkodzenia mózgu. Krew może przedostać się:

  • do miąższu mózgu (krwotok śródmózgowy),
  • do przestrzeni podpajęczynówkowej (Subarachnoid Hemorrhage: SAH - krwotok podpajęczynówkowy),
  • do układu komorowego mózgu (Intraventricular Hemorrhage - IVH: krwotok dokomorowy).

Umiejscowienie AVM wpływa na prawdopodobieństwo wystąpienia poważnych następstw krwawienia.

Średnio:

  • ryzyko zgonu przy każdym krwotoku z AVM wynosi ok. 10%,
  • ryzyko istotnego deficytu neurologicznego (udaru mózgu) po krwawieniu wynosi 30–50%.

Czy AVM należy leczyć?

Każda osoba z malformacją tętniczo-żylną (AVM) powinna rozważyć leczenie z uwagi na długoterminowe ryzyko krwawienia, które może prowadzić do udaru mózgu lub śmierci.

Każdy przypadek należy jednak oceniać indywidualnie, biorąc pod uwagę:

  • wielkość i lokalizację AVM,
  • wiek pacjenta,
  • ogólny stan zdrowia.

Czynniki te wpływają na ryzyko związane z leczeniem, dlatego pacjent powinien skonsultować się z doświadczonym neurochirurgiem naczyniowym, który porówna ryzyko terapii z ryzykiem krwawienia w przypadku braku leczenia oraz przedstawi potencjalne korzyści i zagrożenia każdej metody.

Głównym celem leczenia AVM jest zapobieganie krwawieniu. Zazwyczaj nie ma ono znaczącego wpływu na długoterminowe ryzyko wystąpienia napadów padaczkowych, a w przypadku ich wystąpienia stosuje się leczenie farmakologiczne (leki przeciwpadaczkowe).

Skuteczne leczenie AVM musi prowadzić do całkowitego usunięcia lub zamknięcia malformacji.

Leczenie częściowe (usunięcie lub zamknięcie tylko fragmentu zmiany) nie zmniejsza ryzyka krwawienia.

Obrazowanie AVM

Niektóre malformacje tętniczo-żylne (AVM) można uwidocznić w badaniu tomografii komputerowej (CT), jednak aby uzyskać dokładny obraz anatomiczny, zwykle wykonuje się rezonans magnetyczny (MRI).

Aby precyzyjnie określić, które naczynia biorą udział w tworzeniu AVM, konieczne jest przeprowadzenie angiografii mózgowej (cyfrowa angiografia subtrakcyjna: DSA).

Planowanie leczenia AVMSystem Brainlab

Przebieg badania:

  • Cienki cewnik wprowadza się do tętnicy w pachwinie.
  • Następnie, zgodnie z kierunkiem przepływu krwi, przesuwa się go do tętnic zaopatrujących mózg.
  • Przez cewnik podaje się środek kontrastowy.
  • Wykonuje się serię szybkich zdjęć rentgenowskich, które przedstawiają układ tętnic i żył oraz przepływ krwi.

Ryzyko badania. Jeśli angiografia jest wykonywana przez doświadczonego neuroradiologa, ryzyko powikłań jest niewielkie (zwykle poniżej 1%). Możliwe komplikacje to:

  • udar mózgu,
  • reakcja alergiczna na kontrast,
  • uszkodzenie naczyń krwionośnych.

Operacyjne usunięcie AVM

Operacja usunięcia malformacji tętniczo-żylnej (AVM) polega na wykonaniu kraniotomii (czyli otwarciu czaszki poprzez podniesienie fragmentu kości, który po zakończeniu zabiegu jest ponownie umieszczany na miejscu) w celu uzyskania dostępu do zmiany w mózgu.

Do precyzyjnego określenia położenia AVM zwykle stosuje się nawigację stereotaktyczną.

Resekcja AVMNagranie operacyjne · 8:12

Pod mikroskopem operacyjnym identyfikuje się główne tętnice doprowadzające krew do AVM i kolejno je zamyka: najczęściej przez koagulację, a czasem przy użyciu klipsów chirurgicznych.

Następnie masa naczyń tworzących AVM (tzw. nidus) jest ostrożnie odpreparowywana od otaczającego mózgu, co odsłania wiele drobniejszych naczyń, które również muszą być zamknięte i przecięte. Na końcu zamyka się i przecina duże żyły odprowadzające krew, a cały nidus zostaje usunięty.

Jest to zabieg technicznie bardzo wymagający, wykonywany zazwyczaj wyłącznie przez doświadczonych neurochirurgów naczyniowych specjalizujących się w operacjach AVM.

Ryzyko operacji zależy głównie od:

  • wielkości i lokalizacji AVM,
  • natężenia przepływu krwi przez zmianę,
  • ogólnego stanu zdrowia pacjenta,
  • doświadczenia neurochirurga wykonującego zabieg.
Angiografia śródoperacyjnaNagranie · 0:19

Radiochirurgia w leczeniu AVM

Radiochirurgia polega na zastosowaniu stereotaksji w celu precyzyjnego dostarczenia promieniowania do określonego obszaru mózgu: nidus AVM. Technika stereotaktyczna umożliwia bardzo dokładne skupienie wiązki promieniowania, tak aby wysoka dawka trafiła w AVM, a otaczająca tkanka mózgowa otrzymała jedynie niewielką dawkę.

Promieniowanie stopniowo uszkadza naczynia krwionośne AVM, które z czasem ulegają zamknięciu. W przypadku małych zmian całkowite zamknięcie zazwyczaj następuje po 2–3 latach.

Radiochirurgia jest najbardziej skuteczna w leczeniu małych AVM (<3 cm), ponieważ w przypadku większych zmian efektywność jest ograniczona.

Ryzyko radiochirurgii obejmuje:

  • opóźnione uszkodzenie promieniowaniem otaczającej tkanki mózgowej,
  • utrzymujące się ryzyko krwawienia z AVM w okresie oczekiwania na jej zamknięcie (nawet przez kilka lat),
  • bardzo niewielkie, długoterminowe ryzyko rozwoju chorób nowotworowych po ekspozycji na promieniowanie.

Radiochirurgia stanowi dobrą alternatywę w przypadku małych AVM położonych głęboko w mózgu i trudnych do usunięcia klasyczną metodą chirurgiczną.

Embolizacja AVM

Embolizacja polega na wykonaniu angiografii mózgowej, w trakcie której cewniki wprowadza się do tętnic mózgu, a niekiedy bezpośrednio do samego AVM. Następnie do naczyń malformacji podaje się materiał zamykający ich światło. Mogą to być:

  • małe metalowe spirale,
  • inne cząstki,
  • różne rodzaje „kleju” medycznego.

Stosowana samodzielnie, technika ta może całkowicie wyleczyć niektóre: zwykle bardzo małe AVM, zwykle te z pojedynczą przetoką. W przypadku większych zmian embolizacja jest często etapem przygotowawczym przed operacją chirurgiczną, ponieważ zmniejszenie przepływu krwi w AVM zwiększa bezpieczeństwo zabiegu.

Potencjalne ryzyka embolizacji obejmują:

  • udar mózgu spowodowany zablokowaniem prawidłowej tętnicy przez podany materiał,
  • pęknięcie AVM w trakcie zabiegu lub wkrótce po nim, wynikające ze zmian w przepływie krwi w obrębie malformacji.

Stopień ryzyka zależy od:

  • umiejscowienia AVM,
  • wielkości i budowy anatomicznej AVM,
  • doświadczenia radiologa interwencyjnego wykonującego procedurę.

Jakie leczenie AVM jest najlepsze?

Najlepsza metoda leczenia malformacji tętniczo-żylnej (AVM) zależy od wielu czynników, w tym:

  • wieku pacjenta i ogólnego stanu zdrowia,
  • tego, czy AVM już krwawiła,
  • wielkości zmiany,
  • tętnic, które ją zasilają,
  • żył odprowadzających krew,
  • przede wszystkim lokalizacji AVM w mózgu.

Ogólne zasady:

  • Młodzi pacjenci z małymi lub średnimi (a czasem nawet dużymi) AVM, położonymi w miejscach łatwo dostępnych chirurgicznie i względnie bezpiecznych (obszary nieelokwentne), zazwyczaj powinni być kierowani na chirurgiczne usunięcie zmiany.
  • Pacjenci z małymi AVM położonymi głęboko w mózgu, gdzie dostęp chirurgiczny wiąże się z dużym ryzykiem, często powinni być leczeni radiochirurgią.
  • Pacjenci starsi, w złym stanie ogólnym, z bardzo dużymi AVM lub umiejscowionymi w obszarach mózgu o wysokim ryzyku operacyjnym (obszary elokwentne), mogą otrzymać zalecenie odstąpienia od leczenia.

Decyzja terapeutyczna

W leczeniu AVM należy brać pod uwagę wiele czynników. Zaleca się konsultację z doświadczonym neurochirurgiem naczyniowym specjalizującym się w leczeniu tego typu zmian. Taki specjalista współpracuje zazwyczaj z:

  • radiologami interwencyjnymi (angiografia, embolizacja),
  • radioonkologami (radiochirurgia).

Proces planowania leczenia powinien w razie potrzeby obejmować udział wszystkich tych specjalistów.

Rola pacjenta

Pacjent powinien szczegółowo omówić ze swoim neurochirurgiem naczyniowym wszystkie możliwości terapeutyczne, zadawać pytania i uzyskać pełną informację o ryzyku związanym z leczeniem i doświadczeniu zespołu. Tylko wtedy można określić, która metoda daje największą szansę na wyleczenie AVM i czy ryzyko zabiegu jest mniejsze niż ryzyko krwawienia w przypadku pozostawienia zmiany bez terapii.

Co przygotować na wizytę?

Przygotuj pełne obrazy i opisy rezonansu, tomografii oraz angiografii, jeśli była wykonywana. Dołącz dokumentację wcześniejszej embolizacji, radiochirurgii lub operacji.

Zapisz przebieg objawów, informacje o przebytych krwawieniach i napadach padaczkowych oraz listę przyjmowanych leków.

Umów wizytę

Najczęstsze pytania

Czy AVM i tętniak to to samo?

Nie. Tętniak jest uwypukleniem ściany tętnicy, a AVM jest nieprawidłowym połączeniem tętnic i żył przez splot naczyń.

Dlaczego rozważa się kilka metod leczenia?

Każda metoda ma inne możliwości i ograniczenia. O wyborze decydują anatomia zmiany, jej położenie oraz sytuacja kliniczna pacjenta.

Jakie badania pomagają ocenić AVM?

Rezonans magnetyczny pokazuje budowę zmiany, a angiografia mózgowa pozwala precyzyjnie ocenić naczynia, które ją zasilają i odprowadzają krew.

Jakie metody leczenia AVM opisano na tej stronie?

Opisane metody to operacja, radiochirurgia i embolizacja. Dobór postępowania zależy od cech zmiany oraz stanu pacjenta.

Co ma znaczenie przy wyborze leczenia?

Między innymi wcześniejsze krwawienie, wielkość i położenie AVM, naczynia zasilające i odprowadzające krew oraz ogólny stan zdrowia.

Masz pytanie?

Napisz w sprawie konsultacji lub organizacji leczenia.

Umów konsultację neurochirurgiczną

Wybierz termin wizyty w gabinecie w Łodzi. Rezerwacja odbywa się przez ZnanyLekarz.

Konsultacje stacjonarne

Gabinet w Łodzi

Shopping Basket